اصالت وجود و اعتباريت ماهيت مسألهء اصالت وجود و اعتباريت ماهيت و تحقيق تام وحدت وجود به منزلهء روح و اساس و پايه مباحث الهى است و حل بيشتر غوامض فلسفهء ماوراء الطبيعه بر آن توقف دارد . اين اصل مهم فلسفى تا قبل از صدر المتألهين روشن نبوده است ، اگرچه شيخ و خواجه و ديگران از اتباع مشاء معتقد به اصالت وجود بوده‌اند ، ولى تبعاتى از قول به تباين در وجودات « 1 » در كلمات آنها موجود است كه به حسب نتيجه فرقى با قول به اصالت ماهيت ندارد « 2 » ، لذا در كثيرى از مباحث عقلى دچار لغزشها و اشتباهات بزرگى شده‌اند . صدر المتألهين در موارد عديده كتب مفصله خود به آن اشتباهات اشاره فرموده است .

--> ( 1 ) . مثل آن‌كه شيخ الرئيس و اتباع او در نفى مثل الهيه و ارباب انواع گفته‌اند : « حقيقت واحده ممكن نيست بعضى از افرادش مجرد و علت و برخى معلول و مادى و بعضى از افراد مقدم و بعضى مؤخر باشند » . ر . ك : الهيات شفا ( ص 559 ) چاپ سنگى ، تهران . ( 2 ) . اگر رساله سريان وجود از آخوند ملا صدرا باشد ، تنها كتابى است كه مخالف مشرب بعدى اوست .